Zagadka 3. Metanowe pojezierza

Dzięki badaniom sondy Cassini uczeni wiedzą o licznych jeziorach i rzekach występujących w wielu miejscach na Tytanie. Są to twory „żywe” w takim znaczeniu, że wypełniające je płynne węglowodory, głównie metan – rzeczywiście płyną, a nawet falują pod wpływem wiatru. Największe jeziora występują na półkuli północnej – Ligeia (Kraken) Mare ma wielkość Morza Kaspijskiego.

Jednak z rzekami tytanowymi jest coś nie tak. Powierzchnia Tytana, który liczy 4 mld lat, wygląda tak, jakby uformowała się całkiem niedawno, około 100-500 mln lat temu. Jest to powierzchnia z reguły płaska, bez wyraźnych uskoków, wgłębień i wyżłobień. Taylor Perron, profesor geologii z MIT (e-mail: [email protected]), mówi, że ten widok przypomina mu prymitywne stare mapy, na których nie uwidoczniono żadnych szczegółów topografii, a tylko schematycznie zaznaczono biegi rzek.

Zważywszy młody – jak na jego wiek – wygląd powierzchni Tytana, uważa się, że zarówno rzeki, jak i procesy geologiczne – ruchy tektoniczne czy wybuchy wulkanów (na księżycach lodowych nazywa się je kriowulkanami, ponieważ zamiast lawy wypluwają mieszaninę wody, metanu i amoniaku) – dokonały jej przemodelowania, a więc spowodowały erozję starych struktur oraz naniesienie nowych warstw osadowych. Niestety, śladów rzecznej erozji – takich jak na Ziemi – na Tytanie prawie nie ma. Tamtejsze rzeki, dokonując erozji w lądolodzie, powinny wyżłobić skomplikowane sieci odnóg i rozgałęzień. Ich faktyczny wygląd jest jednak inny – to długie, wąskie i raczej regularne strumienie trochę przypominające kanały. Tak wyglądały pierwotne rzeki Ziemi, zanim zmieniły tereny, przez które płynęły. W związku z tym uczeni są obecnie zdania, że rzeczna erozja tytanowej powierzchni musi być procesem bardzo powolnym.

Co zatem spowodowało obecny, wygładzony wygląd powierzchni księżyca? Być może przede wszystkim czynniki geologiczne, a więc procesy tektoniczne i aktywność wulkaniczna. Ta powierzchniowa „młodość” Tytana jest jednak bardzo zagadkowa.

Zagadka 4. Życie

Czy na Tytanie mogłoby narodzić się i przetrwać życie? Wprawdzie całkowity brak tlenu i temperatury spadające na powierzchni Tytana grubo poniżej -150 st. C nie sprzyjają życiu, to jednak niezwykłe bogactwo związków organicznych występujących na tym księżycu pozwala choćby teoretyzować na temat możliwości powstawania na nim jakichś struktur prebiotycznych. Z nich z kolei mogłyby wyewoluować proste ekstremofile. Tego się nie wyklucza. Sonda Cassini będzie latać w jego pobliżu jeszcze przez pięć lat, może nieco dłużej; potem ulegnie zniszczeniu w atmosferze Saturna. Z pewnością odkryje jeszcze wiele intrygujących zagadek tajemniczego pomarańczowego księżyca.

Przemek Berg

Źródło: tygodnik Polityka
Więcej o misji Cassini: Saturn NASA