Z kolei Japończycy poinformowali o odkryciu potężnych złóż metali ziem rzadkich na dnie Oceanu Spokojnego. Znaleziono je w 78 miejscach, na wodach międzynarodowych, na wschód i na zachód od Hawajów oraz na wschód od Tahiti. Według zespołu profesora Yasuhiro Kato z Uniwersytetu Tokijskiego 1 kilometr kwadratowy osadów z dna może zaspokoić 20% obecnego zapotrzebowania na te metale 27 ▀. Problemem będzie jednak wydobycie cennego materiału na powierzchnię. Znajduje się on bowiem od 3500 do 6000 metrów pod poziomem wody. Nie wiadomo więc czy inwestycja będzie opłacalna i w jaki sposób może wpłynąć na stan środowiska naturalnego. Firmy działają również na rzecz zróżnicowania dostawców. Toyota Tsusho (spółka zależna japońskiego producenta samochodów) w styczniu 2010 roku zawarła z australijską firmą Orocobre umowę, która ma na celu pomoc w eksploatacji złóż litu w Argentynie 28 ▀▀. Działania te są częścią ogłoszonej w 2009 roku „Strategii dla zapewnienia stabilnych dostaw metali rzadkich”. Jej realizacją zajmują się Ministerstwo Gospodarki, Handlu i Przemysłu, JOGMEC, czyli Narodowa Japońska Korporacja Paliw, Gazu i Metali oraz Bank Międzynarodowej Kooperacji Japonii. Ponadto rząd oferuje wsparcie dyplomatyczne dla przedsiębiorstw poszukujących innych źródeł dostaw.

Wsparcia przedsiębiorcom udziela również rząd Korei Południowej. Podobnie jak w Japonii znaczna część jej produkcji przemysłowej opiera się na wykorzystaniu metali ziem rzadkich. W ramach „Programu Stabilnego Pozyskiwania Metali Rzadkich” planuje się wydanie do 2016 r. 15 milionów dolarów na zgromadzenie 1200 ton metali i wspomożenie własnych kopalni. Przedsiębiorstwa państwowe planują również inwestowanie w kopalnie litu, uranu, niklu w Afryce i Ameryce Łacińskiej. Ponadto nacisk kładzie się na poszukiwanie materiałów zastępczych, zwiększenie efektywności produkcji oraz recykling opadów pochodzących z różnych faz produkcji (Raport Departamentu Energii USA) 29 ▀▀▀.

Unia Europejska (nareszcie) też dostrzega problem

Alternatywnych dostawców poszukują również przedsiębiorstwa europejskie, między innymi Continental (niemiecki producent opon, który kupuje silniki elektryczne i części silników zawierające metale ziem rzadkich, niezbędne do produkcji materiałów magnetycznych) i Bosch (największy na świecie producent części samochodowych). Sprawdzają one zagrożenia mogące wyniknąć z prowadzonej przez władze w Pekinie polityki eksportowej. Podobne działania podjął również Siemens. Sytuację uznano za na tyle poważną, iż Europejskie Stowarzyszenie Dostawców Branży Motoryzacyjnej (European Association of Automotive Suppliers - CLEPA), reprezentujące 3 tysiące firm, zwróciło się w 2010 r. do Komisji Europejskiej z wnioskiem o szukanie możliwości zapewnienia dostaw metali ziem rzadkich 30 ▀▀▀▀. Komisja ogłosiła, iż REE należą do grupy surowców, w przypadku których przestoje w zaopatrzeniu mogą doprowadzić do sytuacji krytycznej w europejskim przemyśle. Oprócz metali ziem rzadkich wymieniono również importowane platynowce. Lista „surowców krytycznych” ma być aktualizowana co trzy lata 31 ▀▀▀▀▀.

Działania na szerszą skalę Unia Europejska podjęła w 2011 r. Szansy, obok gromadzenia zapasów REE, upatruje się w bardziej racjonalnym ich wykorzystaniu oraz recyklingu. Oprócz możliwości ponownego użycia materiałów, sektor recyklingu daje także nowe miejsca pracy i ma duży potencjał w kwestii ochrony klimatu. Europosłowie domagają się również od Komisji Europejskiej przedstawienia wyraźnych celów wykorzystania REE na wzór japoński oraz wprowadzenia jednolitej strategii dotyczącej surowców naturalnych, lepszego monitorowania rozwoju rynku, zwiększenia wydobycia surowców w ramach Unii Europejskiej, międzynarodowego certyfikowania państwa pochodzenia i aktywnej „dyplomacji surowcowej” w różnych dziedzinach, takich jak polityka zagraniczna, handlowa, środowiskowa i rozwojowa 32 ▀▀▀▀▀▀. Rekomendacje Parlamentu Europejskiego za użyteczne uznał komisarz do spraw Przemysłu Antonio Tajani. Zasugerował ponadto, by starać się zawiązywać podobne porozumienia odnośnie ziem rzadkich, jakie UE zawarła do tej pory z USA, Japonią, Chile i Unią Afrykańską. Planuje się również zawiązanie długoterminowej współpracy z bogatą w metale rzadkie Grenlandią 33 ▀▀▀▀▀▀▀.

Wedle Reinharda Bütikofera 34 ▀▀▀▀▀▀▀▀, sprawozdawcy i zastępcy przewodniczącego frakcji Zielonych w PE, Unia „powinna prowadzić innowacyjną strategię, bazującą na efektywności surowcowej i ponownym wykorzystaniu surowców naturalnych, aby w ten sposób wspierać trwałość i konkurencyjność gospodarki. Europa musi sobie przy tym stawiać ambitne cele. Decydująca jest przy tym dobra współpraca między Unią Europejską a państwami członkowskimi” 35 ▀▀▀▀▀▀▀▀▀. Ponadto zasugerował utworzenie elitarnej instytucji, która zajmowałaby się pozyskiwaniem dla unijnego przemysłu rzadkich rud. W skład takiej struktury wchodziłyby instytuty badawcze, firmy, politycy oraz organizacje pozarządowe. W Europie kwestią rzadkich metali zajmują się m.in. niemieckie Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe i Fraunhofer-Gesellschaft, które miałyby wejść w skład tworzonego przez UE zespołu. Jego zadaniem, według R. Butikofera, miałoby być odpowiedzenie na 5 zasadniczych pytań: w których sferach UE może polepszyć swe prace badawcze; jak wdrożyć recykling rzadkich metali, by mogły one ponownie być stosowane w produkcji; gdzie brakuje patentów; w jaki sposób Europejski Bank Inwestycyjny może pomóc unijnym przedsiębiorcom; gdzie opłaca się wydobywać rzadkie metale 36 ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀. Deputowany wnioskował o milion euro na przeprowadzenie studium w 2012 r. Podobne ekspertyzy, do tych proponowanych przez europosła, zostały już przeprowadzone w RFN, na użytek ich rodzimej gospodarki. Wynika z nich, że już teraz niezbędne jest przygotowanie instytucji państwa i gospodarki do sytuacji niedoboru surowców naturalnych, przy czym szczególną uwagę zwraca się na krótki czas, jaki pozostał do podjęcia odpowiednich decyzji. Jednocześnie zaznaczono, iż gospodarki nowych, słabiej rozwiniętych państw członkowskich UE mogą nie sprostać ewentualnemu deficytowi lub całkowitemu zastopowaniu dostaw tych surowców.

Obok wspólnych działań w ramach UE, poszczególne państwa członkowskie dodatkowo rozwijają własną politykę zabezpieczania dostaw metali ziem rzadkich. W Holandii na przykład planuje się wprowadzenie szerokiej współpracy pomiędzy rządem, ośrodkami naukowymi i przemysłem. Po pierwsze, mają zostać przeprowadzone badania wzorców zużycia metali w celu ich bardziej racjonalnego wykorzystania w przyszłości. Ma zostać również zwiększona ilość materiałów kierowanych do recyklingu 37 ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀. W Niemczech najwięcej głosów odnośnie zmiany polityki dostaw REE płynie od samych przedsiębiorców. Zrzeszenie niemieckich przemysłowców na zorganizowanym w Berlinie w październiku 2010 r. III Kongresie Surowcowym lobbowało za aktywniejszym udziałem polityków w rozwiązywaniu problemów gospodarki surowcami w RFN. Producenci konstatowali, że bezpieczny dostęp do surowców jest kluczowym czynnikiem sukcesu ich rodzimego przemysłu i postulowali opracowanie spójnej strategii surowcowej Niemiec i UE. Szczególnie interesujące w tym kontekście było wystąpienie ministra gospodarki Rainera Bruderle, który obiecał przemysłowcom wsparcie, głównie w formie poręczeń w obrocie handlowym; a także większe zaangażowanie Izb Handlu Zagranicznego oraz agencji federalnej Germany Trade and Invest w monitorowaniu i analizowaniu trendów rynkowych w tej dziedzinie. Jednocześnie minister przypomniał przedsiębiorcom, iż odpowiedzialność za zabezpieczanie dostępu do surowców nadal spoczywa na barkach firm, a rząd nie będzie angażować się w negocjacje warunków kontraktów handlowych. Nie będzie też posiadał udziałów w spółkach powołanych przez przemysł w celu pozyskiwania surowców. Taką samą wykładnię zastosowała kanclerz Angela Merkel, w trakcie kryzysu wywołanego przez wstrzymanie przez ChRL dostaw metali ziem rzadkich 38 ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀. Retoryka taka oznacza, iż władze Niemiec chcą wspierać rodzimy przemysł, ale tylko w takim zakresie, w jakim nie wpłynie to negatywnie na relacje z władzami w Pekinie.

- - -

1. ▀ 27 - M. Błoński, Odkryto kolosalne złoża metali ziem rzadkich, http://kopalniawiedzy.pl/metale-ziem-rzadkich-zloza-Ocean-Spokojny-13392.html (04.07.2011).
2. ▀▀ 28 - Zob.: ASX Announcement and Media Release. 20th January 2010. Orocobre and Toyota Tsusho Announce JV to Develop Argentine Lithium Project, Orocobre, http://www.orocobre.com.au/PDF/ASX_20Jan10_Orocobre%20and%20Toyota%20Tsusho%20Announce%20JV.pdf (31.10.2011).
3. ▀▀▀ 29 - Critical Materials Strategy, U.S. Department of Energy, Washington 2010, http://www.energy.gov/node/349057 (15.12.2011).
4. ▀▀▀▀ 30 - O. Kinnander, C. Rahn, Problemy z dostępem do metali ziem rzadkich, http://biznes.onet.pl/problemy-z-dostepem-do-metali-ziem-rzadkich,18526,3764249,news-detal (02.11.2011).
5. ▀▀▀▀▀ 31 - Sięgamy po nowe rozwiązania, „Rzeczpospolita”, http://www.min-pan.krakow.pl/pbs/konferencja/dodatek.pdf (16.09.2011), s. 2.
6. ▀▀▀▀▀▀ 32 - Zabezpieczenie dostaw metali ziem rzadkich dla Europy (debata), Parlament Europejski, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+CRE+20110308+ITEM-019+DOC+XML+V0//PL (08.03.2011).
7. ▀▀▀▀▀▀▀ 33 - European Parliament calls for greater EU clout over raw materials, CLEPA, http://www.clepa.eu/news/view/article/european-parliament-calls-for-greater-eu-clout-over-raw-materials/ (14.09.2011).
8. ▀▀▀▀▀▀▀▀ 34 - Wypowiedź i działania tego niemieckiego polityka potwierdzają ogromne znaczenie, jakie Niemcy przywiązują do strategii pozyskiwania metali ziem rzadkich, tak istotnych dla rozwoju ich gospodarki.
9. ▀▀▀▀▀▀▀▀▀ 35 - Cyt. za: Europejska strategia dotycząca surowców naturalnych, http://www.wzp.pl/westpomerania/p-r-m-a-13826/aktualnosci_z_brukseli.htm (14.09.2011).
10. ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀ 36 - M. Wieroński, Jak UE zamierza pozyskiwać metale rzadkie, http://ebe.org.pl/przeglad-prasy/jak-ue-zamierza-pozyskiwac-rzadkie-metale.html (28.12.2011).
11. ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀ 37 - Critical Materials Strategy, U.S. Departament of Energy, http://energy.gov/sites/prod/files/edg/news/documents/criticalmaterialsstrategy.pdf (31.10.2011).
12. ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀ 38 - A. Kwiatkowska-Drożdż, Deficyt surowców naturalnych – implikacje dla niemieckiej polityki, http://www.osw.waw.pl/node/17692 (08.02.2011).