PRL: gorący rok 1956 - „Odwilż”, Poznań i powrót Gomułki (cz. II)
Powstanie węgierskie wybuchło 23 października 1956 i trwało do 10 listopada 1956, kiedy to zostało ostatecznie stłumione przez zbrojną interwencję Armii Radzieckiej.
Na sytuację w Polsce wielki wpływ wywierały wydarzenia na Węgrzech. 23 X 1956 r. w Budapeszcie wybuchło powstanie narodowe. Powstał rząd rewolucyjno-narodowy z Imre Nagy’em na czele. Stacjonujące na Węgrzech wojska radzieckie podjęły interwencję. Jednak po paru dniach osiągnięto porozumienie i interwencję przerwano. 28 października wojska radzieckie przerwały walki, a 30 października rząd ZSRR ogłosił deklarację, w której uznano samodzielność państw demokracji ludowej, ich suwerenność i partnerską pozycję wobec ZSRR. Rząd Nagy’a kontynuował reformy. W dniu 1 XI 1956 r. proklamował on wystąpienie z Układu Warszawskiego i przekształcenie Węgier w państwo neutralne. Rząd ZSRR uznał ten fakt za przejaw kontrrewolucji i zdradę. Wojska radzieckie wznowiły działania interwencyjne. Ambasador ZSRR na Węgrzech J. Andropow pozyskał do współpracy niektórych członków WPP i rządu węgierskiego z J. Kádárem na czele. 4 XI 1956 r. utworzyli oni nowy rząd, który poprosił ZSRR o pomoc w imię rzekomo zagrożonego socjalizmu. Na Węgry wkroczyły nowe radzieckie dywizje pancerne. Rząd Nagy’a bronił się. W niektórych regionach walki trwały do 14 listopada. Pochłonęły tysiące zabitych i rannych. Setki tysięcy ludzi uciekło przez Austrię na Zachód.
Społeczeństwo polskie sympatyzowało z ruchem narodowym na Węgrzech. Organizowano wiece, uchwalano rezolucje, zbierano składki, wysyłano krew i żywność. Prasa polska ogłosiła dramatyczne reportaże z walk w Budapeszcie. Liczono na interwencję państw zachodnich i przekształcenie wojny lokalnej w europejską lub światową. Wydarzenia na Węgrzech spowodowały panikę w Polsce. Ludność masowo wykupowała żywność. Państwa zachodnie zajęte Kanałem Sueskim nie interweniowały jednak. Doszło natomiast do ostrego konfliktu w ONZ. Społeczeństwo polskie przeżyło pierwsze rozczarowanie wobec polityki Gomułki. Delegacja polska w ONZ głosowała podobnie jak delegacja ZSRR.
Wydarzenia węgierskie ukazywały wyraźnie granice ówczesnych możliwości usamodzielnienia. Społeczeństwo polskie dysponowało zresztą doświadczeniami NRD z 1953 r. i Poznania z czerwca 1956 r. Doświadczenia te działały deprymująco. W toku wydarzeń październikowych i listopadowych krytykowano różne przywileje jakimi cieszyli się pracownicy aparatu bezpieczeństwa, partii i milicji. Likwidowano tzw. sklepy za żółtymi firankami (sklepy specjalne). W poszczególnych ośrodkach pojawiły się plany przejęcia gmachów partii politycznych na szpitale i szkoły. Pojawiały się żądania rozliczeniowe. W tej sytuacji dokonano wielu zmian personalnych w aparacie partyjnym. Mimo, że nie dowiedziono, iż natolińczycy rzeczywiście planowali pucz, gen. Witaszewskiego odwołano ze stanowiska wiceministra Obrony Narodowej. Stanowisko to powierzono Spychalskiemu. 7 XI 1956 r. Rokossowskiego odwołano ze stanowiska ministra obrony i wicepremiera, Spychalski awansował na ministra. Wraz z Rokossowskim odwołano oficerów i doradców radzieckich. Wyjechali oni do ZSRR. 13 XI 1956 r. rozwiązano Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego. Agendy Komitetu włączono do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Wstrzymano procesy przeciwko oskarżonym o udział w wypadkach poznańskich. Śledztwo umorzono, a osoby już skazane uwolniono.
W dniach 15-18 XI 1956 r. w ZSRR przebywała delegacja polska z Gomułką na czele. Podpisano deklarację o wzajemnych stosunkach. Uznano w niej równość i partnerski charakter wzajemnych stosunków. ZSRR uznał zobowiązania wobec Polski z tytułu niewłaściwie skalkulowanych cen węgla dostarczanego do ZSRR. Anulowano dług Polski w ZSRR jako równowartość cen za węgiel na sumę 2,1 mld rubli. Uregulowano rozliczenia tranzytowe. Ponadto ZSRR zobowiązał się dostarczyć Polsce kredyt na zakup 1 400 tys. ton zboża i udzielić pożyczki na zakup innych towarów na sumę 700 mln rubli. Podpisano nową umowę o repatriacji i uzgodniono umowę regulującą stacjonowanie wojsk radzieckich w Polsce. Był to wielki sukces Gomułki.
W stosunkach wewnętrznych odbudowano Komisję Porozumiewawczą Stronnictw Politycznych. Pierwsze jej posiedzenie odbyło się 22 XI 1956 r. Uchwalono ordynację wyborczą do sejmu. Wybory przesunięto na 20 I 1957 r.
Już 19 XI 1956 r. sejm uchwalił ustawę o radach robotniczych. Działały komisje rehabilitacyjne. W dniach 16-18 XI 1956 r. obradowała CRZZ. Kłosiewicza usunięto ze stanowiska przewodniczącego CRZZ. Stanowisko to powierzono Lodze-Sowińskiemu. W poszczególnych branżach zawodowych przeprowadzono regulację płac. Objęła ona wiele milionów osób.
W toku wydarzeń jesiennych dokonano też kilku ważnych zmian w rządzie. Stanowiska wicepremierów 24 października opuścili: Zenon Nowak (I zastępca), Jędrychowski, Jóźwiak, Stanisław Łapot, E. Stawiński. Stanowisko ministra Kontroli Państwowej opuścił R. Zambrowski.
Powołano nowy rząd, w którym liczbę wicepremierów zredukowano, a ZSL odzyskał swoje miejsce w Prezydium Rządu. Funkcje wicepremierów powierzono Z. Nowakowi i S. Ignarowi. 13 listopada zniesiono Komitet ds. Bezpieczeństwa Publicznego oraz stanowisko Ministra PGR. Zmieniono kilku ministrów. Ministerstwo Oświaty objął W. Bieńkowski (PZPR); Zdrowia - Rajmund Baranowski (bezpartyjny); Żeglugi - Stanisław Darski (bezpartyjny). W rządzie pojawili się znów ministrowie bezpartyjni. 15 listopada przekształcono PKPG w Komisję Planowania przy Radzie Ministrów zmieniając jej przewodniczącego (Jędrychowski). Dopiero teraz Komisja stała się organem rządu. Powołano do życia Radę Ekonomiczną z O. Lange na czele. W końcu roku 1956 w rządzie obok premiera było 3 wicepremierów (Ignar, Jaroszewicz, Nowak), 28 ministrów, 2 kierowników ministerstw i 3 resorty nie obsadzone (vacaty).
Struktura rządu w stosunku do lat 1949-1955 uległa nieznacznemu uproszczeniu. Gomułkę wracającego z rokowań w Moskwie po drodze witano owacyjnie, zasypywano kwiatami, śpiewano mu „Sto lat”.








